peter7000 homepage |
Zurakowski - AVRO Arrow |
JANUSZ ZURAKOWSKI "ZURA" 1914-2004 Zarys Biograficzny pilota Polaka |
Janusz Zurakowski urodzil sie 12 wrzesnia 1914 r. w polskiej rodzinie zamieszkalej w Ryzawce, niewielkiej miejscowosci na dalekich kresach wschodnich. Po rewolucji w Rosji, gdy powstala wolna Polska, ojciec Janusza, lekarz dr Zurakowski postanowil przedostac sie wraz z rodzina do Polski. Wkrotce po przybyciu do kraju, dr Zurakowski objal w 1921 stanowisko lekarza powiatowego w Garwolinie niedaleko Warszawy, a dzieci rozpoczely nauke w tamtejszej szkole. W 1927 rodzina przeniosla sie do Lublina. Pierwszy kontakt z lotnictwem Janusz zawdziecza swemu starszemu bratu, Bronislawowi, ktory namowil go do budowania modeli latajacych. W wieku 15 lat Janusz zdobywa cenna nagrode za budowe swoich modeli : lot na samolocie w Lubelskim Klubie Lotniczym. W zyciu mlodego harcerza rozpoczal sie nowy etap. W poczatku lat trzydziestych jest juz uczestnikiem szkolenia szybowcowego w Polichnie. W 1934, po zdaniu matury zglasza sie na ochotnika do sluzby w lotnictwie wojskowym. Rozpoczyna nauke w Szkole Podchorazych Rezerwy Lotnictwa w Deblinie, a po roku przechodzi do Zawodowej Szkoly Podchorazych Lotnictwa, tak zwanej "Szkoly Orlat", ktora konczy w 1937 r jako podporucznik pilot. W okresie tym, duzo wolnego czasu spedza latajac na szybowcach jeden z Jego lotow na szybowcu Komar trwa 15 godzin ! Po skonczeniu szkoly zostaje przydzielony do 161 Eskadry Mysliwskiej 6 Pulku Lotniczego we Lwowie, a w marcu 1939, gdy zaczelo narastac niebezpieczenstwo wybuchu wojny zostaje przeniesiony jako instruktor do Dywizjonu Specjalizacji Mysliwskiej w Ulezu pod Deblinem. Bierze udzial w szkoleniu podchorazych w przyspieszonym tempie. Sprzetem uzywanym do tego celu byly samoloty mysliwskie polskiej produkcji PZL P-7. Gdy 1 wrzesnia1939 niemiecka Luftwaffe zaatakowala Szkole Orlat, Janusz przechodzi swoj chrzest bojowy wlasnie na P-7. |
Polski PZL P-7 (1939r)xt. |
We wrzesniu 1939, polski personel lotniczy zostaje zgrupowany blisko granicy rumunskiej. Zgodnie z umowami rzadowymi, mial on przejac w Rumunii transport angielskich samolotow bojowych dla Polski. W dniu 17 wrzesnia 1939, gdy Rosja Sowiecka zatakowala Polske, oddzialy lotnicze otrzymuja rozkaz natychmiastowego przekroczenia granicy rumunskiej. Wraz z innymi, Zurakowski trafia do obozu internowanych w Rumunii, skad dzieki staraniom polskiej ambasady w Bukareszcie polscy piloci, po przebraniu w cywilne ubrania, przedostaja sie do portu Balczik nad Morzem Czarnym. Stamtad, Zurakowski dociera, poprzez Bejrut do Francji. W styczniu 1940 zostaje wyslany do Wielkiej Brytanii.Tam rozpoczal nauke jezyka angielskiego i zapoznal sie z samolotami RAF (Royal Air Force). Wkrotce rozpoczyna loty bojowe na samolocie Spitfire w 234 Dywizjonie Mysliwskim RAF. W polowie sierpnia '40 rozpoczyna swoj udzial w najbardziej zazartych walkach z Luftwaffe podczas slawnej Bitwy o Wielka Brytanie. W czasie walk zestrzelil 3 samoloty niemieckie, ale i sam tez byl zestrzelony uratowal sie skokiem na spadochronie. Po Bitwie o Wielka Brytanie powstaje coraz wiecej polskich jednostek lotniczych. W grudniu 1941 Zurakowski zostaje przeniesiony do 315 Polskiego Dywizjonu Mysliwskiego, nastepnie zostaje dowodca eskadry w 306 Polskim Dywizjonie, a potem dowodca 316 Dywizjonu. W lipcu 1943 r obejmuje funkcje Zastepcy Dowodcy Skrzydla w Northolt i dowodzi Skrzydlem w 44 lotach bojowych. W grudniu 1943 zostaje przeniesiony do Dowodctwa Lotnictwa Mysliwskiego RAF jako oficer taktyczno-treningowy. Praca za sztabowym biurkiem to nie bylo jednak to o czym marzyl 29-letni major. Gdy dowiedzial sie, ze jest jedno miejsce dla Polaka w Krolewskiej Szkole Pilotow Doswiadczalnych (Imperial Test Pilots School), wpisal swoje nazwisko na liste. Roczne szkolenie, w ktorym brali udzial piloci niemal z calego swiata rozpoczelo sie w marcu 1944. Po skonczeniu ETPS, Zurakowski zostal skierowany do Instytutu Doswiadczalnego Samolotow i Uzbrojenia (Aircraft and Armament Experimental Establishment) w Boscombe Down, gdzie oblatuje angielskie i amerykanskie samoloty przeznaczone do operowania z lotniskowcow. W kilka miesiecy pozniej, rozpoczyna loty doswiadczalne na pierwszych angielskich odrzutowcach : "De Havilland Vampire" i "Gloster Meteor".W ciagu nastepnych dwuch lat, pilotuje w lotach doswiadczalnych ponad 40 typow roznych samolotow. W 1947 Janusz Zurakowski przechodzi do cywila i przyjmuje oferte firmy Gloster, by pracowac w niej jako glowny pilot doswiadczalny, zwlaszcza przy udoskonalaniu dwu-silnikowego mysliwca Gloster Meteor. Loty Zurakowskiego na tym samolocie sprawily ze nazwisko Jego stalo sie dobrze znane. Przyczynily sie do tego miedzynarodowe rekordy jakie na Meteorze ustanowil Zurakowski (szybkosc wznoszenia na wysokosc 12 km w 7,5 min- 1949, predkosc przelotu trasy Londyn-Kopenhaga-1950), ale nade wszystko pokazy mozliwosci samolotu. Podczas pokazow w Farnborough w 1951 wykonal na Meteorze nowa, pierwsza od 20 lat, nieznana figure akrobatyczna - obrocenie samolotu w plaszczyznie pionowej lacznie o 540 stopni ( ! ). Pelni uznania Anglicy nazwali ja "Kolem Zurobatycznym" ("Zurobatic Cartwheel"), aby upamietnic nazwisko pilota. Meteor okazal sie jednym z najlepszych mysliwcow pierwszych lat powojennych - do 1955 wyprodukowano 3500 egz i sprzedano je do 7 krajow. Byla w tym duza zasluga Zurakowskiego. |
Brytyjski mysliwiec Gloster - Meteor (1950r) |
Rownolegle z doskonaleniem Meteora firma Gloster pracowala nad nowoczesnym mysliwcem odrzutowym ze skrzydlem delta Javelin, ktorego oblatano w listopadzie 1951. Ze wzgledu na swoj uklad, Javelin mial nieco odmienne od klasycznych samolotow wlasciwosci, zwlaszcza statecznosc podluzna przy malych szybkosciach. Roznica w ocenie tego zjawiska miedzy pilotem, a Biurem Konstrukcyjnym, ktore opoznialo dokonanie modyfikacji, stala sie jedna z przyczyn wyjazdu Zurakowskiego do Kanady, gdzie, po wojnie, rozwijal sie przemysl lotniczy o duzym potencjale. Zurakowski przybyl z rodzina do Kanady 21 kwietnia 1952, a juz nastepnego dnia rozpoczal w firmie Avro Aircraft w Malton pod Toronto, swa prace pilota doswiadczalnego. Avro, na poczatku lat '50 przystapilo do interesujacych przedsiewziec lataly juz prototypy odzrutowego samolotu pasazerskiego "Jetliner", rozpoczynano produkcje pierwszego kanadyjskiego mysliwca odrzutowego CF-100. Zurakowski zostal skierowany do badan wysokich predkosci lotu wlasnie na CF-100. Byl to dwu-miejscowy mysliwiec przechwytujacy, napedzany dwoma silnikami Rolls Royce Avon. Maksymalna predkosc lotu wynosila Mach 0,85. Zurakowski osiagnal na tym samolocie, w locie nurkowym, rekordowa szybkosc Mach 1,08. Jako pierwszy w Kanadzie, testujac kanadyjski samolot lecial z szybkoscia dzwieku. Wydarzenie to upamietniono wydaniem srebrnej monety dwudziesto dolarowej z wizerunkiem Zurakowskiego i CF-100 |
Kanadyjski mysliwiec AVRO Canada, CF-100 (1953r) |
Rownolegle z pracami nad CF-100 w firmie Avro przygotowywano prototyp samolotu, ktory mial zrewolucjonizowac system obrony Kanady CF-105 "Arrow" (Strzala). Byl to samolot reprezentujacy zupelnie nowy poziom rozwiazan technicznych: bez-ogonowy, rozwijajacy szybkosc Mach 2,0, wypelniony elektronika i wyrafinowanym uzbrojeniem. Dla pilotow doswiadczalnych stanowil ambitne wyzwanie. Prototypow Arrow zbudowano szesc, z ktorych w probach w locie bralo piec. Oblotu pierwszego o numerze RL 201 dokonal 25 marca 1958. Janusz Zurakowski jako szef cztero-osobowego zespolu pilotow doswiadczalnych, byl wykonawca wiekszosci lotow probnych na Arrow. W pracy tej wspomagal Go inny polski pilot doswiadczalny Wladyslaw "Spud" Potocki, ktory pozniej zostal Jego nastepca. Predkosc naddzwiekowa, Zurakowski osiagnal juz w siodmym locie prototypu RL 201. W sierpniu 1958 oblatal prototyp Rl 202, a we wrzesniu RL 203, przy czym na tym ostatnim predkosc dzwieku pzrekroczyl juz w pierwszym locie. |
Kanadyjski mysliwiec AVRO Canada, Arrow CF-105, nad wodospadem Niagara (1958r) |
Po roku od chwili pierwszego lotu Arrow, 19 lutego 1959, premier rzadu Kanady powzial kontrowersyjna decyzje zaprzrestania dalszych badan i produkcji. Wkrotce tez nadeszlo zarzadzenie zniszczenia wszystkich zbudowanych juz samolotow, a takze calej dokumentacji technicznej. Decyzja zezlomowania samolotu, ktory tak dobrze sie zapowiadal w probach i ktory stanowil w owym czasie wyrozniajace sie osiagniecie techniczne, byla wstrzasem nie tylko dla ponad 14 tysiecy ludzi zwiazanych z Arrow, ktorzy stracili zajecie, ale i dla szerokiej opinii publicznej. Na temat Arrow ukazalo sie 5 ksiazek, napisano dziesiatki artykulow. Dzis decyzja premiera Diefenbankera oceniana jest jako blad, jako "zabicie narodowych marzen i aspiracji". Koniec samolotu Arrow stal sie dla Janusza Zurakowskiego koncem jego pracy w lotnictwie. W 1960 razem z zona i dwojka synow wyjechal z Toronto 300 km na polnoc, aby zmienic zupelnie styl zycia i osiedlic sie w poblizu malowniczej miejscowosci Barrys Bay. Zbudowal tam niewielki osrodek turystyczny o swojskiej nazwie "Kartuzy Lodge", w ktorym gospodarzyl do smierci. Janusz Zurakowski-ZURA zmarl w "Kartuzy Lodge" 9 lutego 2004 po dwuletniej walce z bialaczka. Ostatnie chwile spedzil w otoczeniu zony Anny i dwoch synow, Georga i Marka. Pozostawil piecioro wnuczat. Dzien po Jego smierci, 20-letnia wnuczka Krysia, ktora jest takze pilotem powiedziala: "(...) Tak bardzo chcialam zabrac Go ze soba do szybowca, ale nie bylo to mozliwe zanim rozpoczela sie choroba. Zawsze gdy bede w powietrzu, moje mysli bede z Nim". Janusz Zurakowski otrzymal wiele prestizowych nagrod i odznaczen. Sa wsrod nich: Krzyz Virtuti Militari, trzykrotny Krzyz Walecznych a takze zlota odznake Polskiego Klubu Pilotow Doswiadczalnych z numerem 2, ktora przyznano Zurakowskiemu podczas Jego wizyty w Polsce w 1990 (odznake z numerem 1 nadano Boleslawowi Orlinskiemu). W 1973 Janusz Zurakowski uhonorowany zostal przyjeciem do Izby Slawy Lotnictwa Kanady (Canada's Aviation Hall of Fame), a w 1996 Kanadyjska Mennica wydala srebrna monete 20-dolarowa z wizerunkiem Zurakowskiego i samolotu CF-100, na ktorym Polak jako pierwszy w Kanadzie przekroczyl bariere dzwieku. Jego imieniem zostal nazwany takze glowny budynek badawczy Kanadyjskiego Centrum Lotow Doswiadczalnych (Canadian Flight Test Centre) w Cold Lake, Alberta (lipiec 1999) . We wrzesniu 2000, nadano Januszowi Zurakowskiemu, jako jedynemu Polakowi i Kanadyjczykowi tytul honorowego czlonka (Honorary Fellow) miedzynarodowego Towarzystwa Pilotow Doswiadczalnych (The Society of Experimental Test Pilots) z siedziba w Kaliforni. Jego nazwisko znajduje sie tam obok takich lotnikow jak: Lindbergh (pierwszy lot przez Atlantyk), Sikorski (tworca nowoczesnego helikoptera), Armstrong (misja ksiezycowa Appollo)... Latem 2003 mieszkancy miasteczka Barry's Bay zbudowali tam park i muzeum dedykowane Januszowi Zurakowskiemu: "Zurakowski Park". |
">
">
">
">
Kanadyjskie Centrum Lotow Doswiadczalnych (Canadian Flight Test Centre) w Cold Lake (Alberta, Kanada). Budynek nazwany imieniem Janusza Zurakowskiego, z widocznym modelem samolotu Avro Arrow CF-105, ktory byl wykorzystywany w filmie Telewizji Kanadyjsiej "Arrow" - lipiec 1999 Powyzsze informacje bazuja na artykule Billa Bialkowskiego a takze na archiwalnych poszukiwania oraz rozmowie autora tej strony internetowej z Januszem Zurakowskim i Jego zonna Anna. |
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
">
